Decyzja o rozpoczęciu formowania I Dywizji im. T. Kościuszki została wydana w maju 1943 roku. Na miejsce formowania wyznaczono niewielką miejscowość w okolicach Riazania - Sielce nad Oką. Powstał tam obóz wojskowy oraz dwa place ćwiczeń. W skład powstającej jednostki weszły też oddziały nietypowe dla dywizji piechoty jak 1 pułk czołgów, pułk zapasowy, eskadra lotnicza oraz batalion kobiecy. Oddziały te w późniejszym czasie (po bitwie pod Lenino) zostały wyłączone ze składu dywizji. Na dowódcę został wyznaczony płk Zygmunt Berling, zaś dowódcą artylerii został W. Bewziuk. W półtora miesiąca od rozpoczęcia formowania dywizja liczyła już ponad trzynaście tysięcy żołnierzy, a więc przekraczała planowany stan etatowy prawie o półtora tysiąca.

Przed bitwą pod Lenino w składzie dywizji były trzy pułki piechoty, pułk artylerii, dywizjon artylerii przeciwpancernej, batalion saperów oraz inne mniejsze pododdziały i jednostki kwatermistrzowskie. Dywizja była dosyć dobrze wyposażona, lecz jej wyszkolenie ze względy na małą ilość czasu nie było wystarczające. 01.09.1943 dywizja opuściła Sielce i wymaszerowała w okolice Wiaźmy, skąd 23 września wyruszyła pod Lenino. Zadaniem polskiej jednostki było przełamanie obrony niemieckiej na dwukilometrowym odcinku. Dywizja zajęła pozycje bojowe w nocy z 11 na 12 października.

Następnego ranka po 40 minutowym ostrzale artylerii dywizja rozpoczęła atak. Jednostki piechoty zajęły pierwszą linię obrony hitlerowców i wdarły się w kolejną. Po początkowym zaskoczeniu Niemcy przystąpili do kontrataków, co zatrzymało natarcie. Sytuację pogarszały także częste naloty oraz brak sukcesów u sąsiednich radzieckich dywizji. W tej sytuacji postanowiono wycofać dywizję z walki, co uczyniono 14 października. W bitwie tej dywizja poniosła znaczne straty, niewspółmierne do efektów, które osiągnęła. Zginęło około sześciuset żołnierzy, ośmiuset zaginęło a ponad tysiąc trzystu zostało rannych.

Dywizja po wycofaniu wykorzystała czas na uzupełnienie strat i dalsze szkolenie, którego brak uwidocznił się w walce. Weszła wtedy w skład 1 Korpusu i wraz z nim przebywała rejonie Smoleńska i Żytomierza, a następnie w ramach utworzonej 1 Armii została przeniesiona do Kiwerc. W tym okresie trwającym od listopada 1943 do lipca 1944 dywizja nie uczestniczyła w działaniach bojowych. Zmiana nastąpiła w połowie lipca wraz z kolejną ofensywą radziecką. Wtedy to w przełamywaniu obrony na linii Bugu wziął udział 1 Pułk Artylerii Lekkiej z Kościuszkowskiej Dywizji, wykonując wsparcie artyleryjskie dla atakujących dywizji radzieckich. Pod koniec lipca całość dywizji przekroczyła Bug i znalazła się na rubieży Wisły.

W nocy z 28/29 lipca dywizja pod dowództwem W. Bewziuka po przejęciu pasa obrony na linii Wisły w okolicach Dęblina przystąpiła do wzmacniania i rozbudowy umocnień a także do planowania forsowania rzeki. W pierwszych dniach sierpnia na drugi brzeg przedarły się grupy rozpoznawcze. Dalsze próby przeprawienia reszty pododdziałów nie powiodły się głównie ze względu na brak środków desantowych. Dlatego 4 sierpnia zaprzestano forsowania Wisły i wycofano żołnierzy z jej zachodniego brzegu. 7 sierpnia dywizja została skierowana w rejon przyczółka magnuszewskiego, gdzie pozostawała w rezerwie na zapleczu walczącej 1 Armii.

Kolejne zadanie bojowe dotyczyło obrony linii Wisły naprzeciwko Góry Kalwarii i powiatu piaseczyńskiego, gdzie znajdowały się oddziały niemieckiej 1132 Brygady Grenadierów. Dywizja przebywała tam do końca sierpnia, do czasu, gdy otrzymała zadanie wyzwolenia Pragi.

W celu zdobycia Pragi dywizję wzmocniono licznymi oddziałami artylerii i saperów. Kościuszkowcy skoncentrowali się w rejonie Międzylesia, skąd 10 września 1 Pp wykonał natarcie na Anin. W tym czasie 3 Pp walczył na południowym skraju lasu w Aninie, gdzie zaległ przed polem minowym. Jednak do końca dnia oba pułki wyszły na linię szosy Zielona - Wawer. W ciągu kolejnych dni opanowano Kawęczyn i 12 września przystąpiono do szturmu Pragi. Jej zajęcie umożliwiło nawiązanie łączności z powstańcami na Czerniakowie. Za udział w walkach 1 pułk otrzymał miano "Praskiego". Po uzupełnieniu strat dywizja jeszcze pod koniec października zdobyła Jabłonnę i Legionowo a następnie przeszła do obrony i stabilizacji trwającej do stycznia 1945 r.

W styczniu wraz z planowaną ofensywą radziecką dywizja wzięła udział w operacji warszawskiej mającej na celu wyzwolenie stolicy i pobliskich miejscowości. Liczyła ona wtedy niecałe dziesięć tysięcy żołnierzy i ze względu na poniesione straty nie miała pełnego wyposażenia. W nocy z 16/17 stycznia dywizja przeprawiła się na zachodni brzeg Wisły i trasą prowadzącą przez Piekut, Machcin, Czaplinek i Żabieniec dociera o godzinie 17 do Piaseczna. Stamtąd kieruje się do Warszawy, którą wyzwala po niewielkich potyczkach z wycofującymi się Niemcami.

I Dywizja im. T. Kościuszki wzięła udział w przełamywaniu Wału Pomorskiego, dokąd dotarła po forsownym marszu na kierunku Warszawa - Bydgoszcz. Przybyła w rejon Kamienia, skąd posuwając się w straży przedniej 1 Armii zdobyła Wałcz i Mirosławiec, Drawsko Pomorskie. Następnie skierowała się na zachód i dotarła nad Zalew Szczeciński. Pozwoliło to na wycofanie jej w celu uzupełnienia strat. Po tych zaciętych walkach stan dywizji zmniejszył się do siedmiu tysięcy żołnierzy.

W połowie kwietnia kościuszkowcy zostali przerzuceni nad Odrę skąd mieli wykonać bezpośrednie uderzenie na terytorium hitlerowskich Niemiec w ramach operacji brandenburskiej. Natarcie ruszyło 17 kwietnia i dywizja, czyniąc duże postępy terenowe wdzierała się w głąb Trzeciej Rzeszy. Rozkaz o wyznaczeniu jej do szturmu Berlina zastał ją na wschodnim brzegu kanału Hohenzollernów.

1 DP rozpoczęła swój udział w walkach o Berlin 30 kwietnia. Jej walki ze względu na miejski charakter był trudne i przynosiły duże straty. Hitlerowcy fanatycznie walczyli o każdy dom, jednak i to nie mogło zmienić końcowego wyniku - kapitulacji, która nastąpiła 2 maja. Za udział w walkach pułki 1 dywizji otrzymały miano "Berlińskich".07.05.1943-Początek formowania Pierwszej Dywizji im. Tadeusza Kościuszki.

14.05.1943-Przybycie do obozu w Sielcach nad Oką pierwszych poborowych.
05-06.1943-Sformowanie dywizji oraz wyposażenie jej w broń i amunicję.
19.08.1943-Częściowa reorganizacja jednostki.
01.09.1943-Wyjazd dywizji na front w okolice Wiaźmy.
23.09-09.10.1943-Przemarsz dywizji w rejon Lenino.
12-13.10.1943-Walki 1 Dywizji pod Lenino.
14.10.1943-Wycofanie jednostki z walk.
11.1943-03.1944-Reorganizacja i dalsze szkolenie dywizji w rejonie Smoleńska, a później Żytomierza.
13-19.07.1944-Udział artylerii z Pierwszej Dywizji w walkach nad Turią i Bugiem.
29.07.1944-Zajęcie obrony na linii Wisły w okolicach Dęblina.
01-03.08.1944-Walki o zdobycie przyczółków na zachodnim brzegu Wisły.
07-08.08.1944-Przemarsz dywizji w rejon przyczółka magnuszewskiego.
21-31.08.1944-Organizacja obrony 1 DP na linii Wisły w rejonie Otwocka i Góry Kalwarii.
10-11.09.1944-1 DP zdobywa podwarszawskie miejscowości i naciera bezpośrednio na Pragę.
12-15.09.1944-W zaciętych walkach ulicznych zostaje zdobyta Praga.
16.09.1944-Przejście dywizji do drugiego rzutu w rejon Kawęczyna.
27-28.09.1944-Dywizja zajmuje Jabłonnę.
10.1944-01.1945-Stabilizacja obrony na linii Wisły.
17.01.1945-Dywizja forsuje Wisłę i w szybkim marszu wyzwala Piaseczno kierując się ku Warszawie.
18-28.01.1945-Przemarsz dywizji z Warszawy do Bydgoszczy.
29.01-10.02.1945-Walki pierwszej dywizji o przełamanie Wału Pomorskiego.
1-11.03.1945-1 DP uczestniczy w zajmowaniu Pomorza.
13.04.1945-Dywizja przybywa w rejon Odry, gdzie zajmuje obronę na linii rzeki.
14-19.04.1945-Sforsowanie Odry po zaciętych walkach z oddziałami niemieckimi.
29.04.1945-Skierowanie dywizji do wzięcia udziału w szturmie Berlina.
30.04-02.05.1945-Walki uliczne 1 DP o zdobycie Berlina.